İçeriğe Atla Menüye Atla
T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı

AYDES UZAL ve Kitle Kaynak

 

Afet öncesi ya da sonrası yeryüzü ile ilgili yapılan çalışmalarda kullanılacak olan bilginin doğruluğu ve güvenirliği yanında bu bilgilere hızlı ve ekonomik olarak erişim önemlidir. Bu noktada uzaktan algılama teknolojileri, sahip olduğu avantajlar ile afet yönetimi çalışmalarında etkin olarak kullanılan önemli bir veri kaynağı konumundadır. Uzaktan algılama teknolojilerinin sağladığı güncel bilgiler, alışılagelmiş yöntemlere kıyasla hedefine daha hızlı, daha ucuz, daha az insan gücüyle ulaşılabilir olması nedeni ile üstünlük sağlamaktadır. Afet yönetimi ve karar destek mekanizmasının içinde, afet olay envanterleri, zarar görebilir varlıklar, tehlike - risk verileri, olası ya da gerçekleşmiş afetlerin etki alanları, hasar tespit sonuçları vb. verilere ve değerlendirmelere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu amaçla, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’ nın (AFAD) ihtiyaçları doğrultusunda uzaktan (uzay/hava) algılama teknolojileri ile elde edilen görüntülerin afet öncesi ya da sonrası çeşitli analizlerde kullanılmasına yönelik olarak “AYDES – UZAL” ve “AYDES – Kitle Kaynak” yazılımları geliştirilmektedir. Yazılım sonuçları doğrudan AYDES’ e entegre edilmektedir.

AYDES

aydes uzal
AYDES - UZAL, AFAD’ın analiz ihtiyaçları doğrultusunda geliştirilen ve afet uygulamaları konusunda özelleşmiş, elektro-optik (EO) uydu ürünleri ve hava fotoğraflarının görüntülenmesi ve analiz edilmesine olanak sağlayan masaüstü bir uzaktan algılama yazılımıdır. AYDES - UZAL yazılım mimarisi ESA tarafından sunulan açık kaynak kodlu kütüphaneler kullanılarak Java dilinde geliştirilmiştir. Yazılımı, deprem, sel, orman yangını vb. afet türleri sonrasında etki alanı ön analizi / öncül hasar tespit analizlerine özelleşmiş uygulamalar içermektedir. Ayrıca, afet öncesi ya da sonrası genel uzaktan algılama tabanlı görüntü analizlerinde kullanılabilecek değişiklik analizi, eğitimli/eğitimsiz sınıflandırma, nesne tabanlı görüntü analizi ve doku analizi gibi uygulama ve algoritmalar yazılıma entegre edilmiştir. AYDES - UZAL yazılımın temel amacı, afet öncesi veya sonrası uzaktan algılama verilerinin, açılması, işlenmesi, analiz edilmesi, sonuçların sergilenmesi ve afet yönetimi ve karar destek sistemlerine aktarılması adımlarını içeren bütünleşik bir yazılım çözümü sunmaktır.

AYDES – Kitle Kaynak

AYDES – Kitle Kaynak, web-tabanlı bir kitle kaynak uygulaması platformudur. Afet sonrası temin edilen görüntüler üzerinden otomatik görüntü işleme algoritmalarının sonuç üretemediği veya üretilen sonuçların doğrulanması için manuel değerlendirme yapılması gereken durumlar meydana gelebilir. Son yıllarda, bu gibi durumlar için çözüm olarak, kitle kaynak olarak adlandırılan, ilgili konuda uzman olan veya olmayan gönüllülerden oluşturulan kitleden yararlanılmaktadır. Bu amaçla daha önceden kullanıcı kitlesi oluşturulmuş web tabanlı platform üzerinden, görüntüler küçük parçalara ayrılarak binlerce kullanıcıya gönderilir. Kullanıcılar görüntüler üzerinde işaretlemeler yaparak kendilerine gönderilen görevleri yerine getirirler.
kitle kaynak

Söz konusu görevler, hasar analizi, arama kurtarma faaliyeti, kapalı yolları bulma, envanter tespiti vb. gibi olabilmektedir. Aynı görüntü birden fazla kullanıcıya gönderilebilir. Sonuç olarak, sistem otomatik olarak kullanıcıların yaptığı işaretlemeleri istatistik algoritmalar ile değerlendirerek belirli bir güven aralığı içerisinde nihai raporu sunar. Rapor sonucunda kaç bina ağır hasarlı, kayıp kişi ya da enkaz nerede, kaç yol kapalı gibi bilgilere dakikalar içerisinde ulaşılabilmektedir. Kitledeki gönüllülerin/uzmanların her birinden problemin tamamını çözmesi beklenmemekte, bunun yerine problem uzayda bölütlenmekte ve havuzdaki uzmanlardan bu bölütlerden bir kısmında çalışması istenmektedir. Problemin çözümü, uzmanların ürettikleri bu kısmi çözümlerin tümleştirilmesinden elde edilir.

Uzman ya da gönüllülerden oluşan kitle, sistem tarafından otomatik olarak gönderilen SMS ya da e-posta ile gerçekleşen bir afet olayıyla ilgili olarak görevlendirildiklerini öğrenirler. Bilgisayar ya da mobil cihazlarından sisteme girerek kendilerine atanan görevi öğrenirler. Örneğin, bir deprem sonrası yıkılan binalar, söz konusu kitle tarafından süratle işaretlenir. Her kullanıcıya, sınırlı boyutta ve sayıda uydu / hava görüntüsü verilir. Aynı görüntü karesi birden fazla kullanıcı tarafından değerlendirilebilir. Kullanıcılar işaretlemeyi tamamladıktan sonra sistem işaretlemeleri, kendisine has algoritmalarla değerlendirir ve optimum sonuçları sunar. Sonuçlar belirlenirken, kullanıcının önceki afet olaylarından aldığı değerlendirme puanları, söz konusu görüntü karesinde farklı kullanıcılar tarafından yapılan istikrarlı işaretlemeler vb. dikkate alınabilir. Aşağıdaki örneklerde, bir alanda heyelan envanteri toplama (solda, 50 * 50 metrelik heyelan içeren hücreler) ve afet sonrası sel tarafından zarar gören bir alanda zarar gören varlığı (sağda, bina envanteri) belirlemek için yapılan işaretlemeleri göstermektedir.

Uzaktan algılama teknolojileri yardımıyla geniş alanlara ait veriler daha hızlı, daha ekonomik olarak işlenebilmekte, analiz edilebilmekte ve toplanan verilerle müspet sonuçlar elde edilebilmektedir. Bu çalışma kapsamında, AFAD – TÜBİTAK (Bilgem) işbirliği çerçevesinde özellikle afet yönetimi ve karar destek sistemi kapsamındaki ihtiyaçlara yönelik özelleşmiş uzaktan algılama yazılımları geliştirilmiş ve kullanıma sunulmuştur.