İçeriğe Atla Menüye Atla
T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
Arama

İçsel Işınlanma

İçsel ışınlanma radyasyon kaynaklarının vücudun içinden, vücudu ışınlamasıdır. Radyasyon kaynağı vücudun bileşenlerinde olabileceği gibi vücuda dışarıdan da alınmış olabilir. Dışarıdakibir radyoaktif kaynağın vücuda alınması için iki yol vardır:

  • Solunum
  • İngesyon (yutma)
1. Solunum Yoluyla İçsel Işınlanma

Solunum yoluyla içsel ışınlanma insanların nefes almaları sonucu ciğerlerine radyoaktif maddelerin girmesiyle başlar. Radyoaktif madde ile kirlenmiş toz, duman veya radon gibi radyoaktif gazlar solunum yoluyla içsel ışınlanmanın ana kaynaklarıdır.

Radyoaktif parçacıklar ciğerlerde yer edinebilir ve uzun süre orada kalabilir. Bu maddeler vücutta kaldıkları ve bozundukları sürece içsel ışınlanma devam eder. Yavaş bozunan radyoizotoplar için içsel ışınlanma süresi çok uzun olabilir.

Alfa ve beta kaynaklarının solunumu yoluyla gerçekleşen ışınlanma en zararlı içsel ışınlanmadır. Alfa ve beta parçacıkları etrafındaki dokuya büyük miktarda enerji transfer edebilir, gen dizilimlerine ve diğer hücre bileşenlerine zarar verebilir. Bu hasarın kansere, diğer hastalıklara ya da mutasyona sebep olma riski vardır. Solunum yoluyla içsel ışınlanmadan korunmak için dikkat edilmesi gereken bazı hususlar şunlardır [21]:

  • Olası toprak ve hava kirlenmesi
  • Radon
  • Uçucu diğer radyoizotopların varlığı (Trityum, Karbon-14)
  • Endüstriyel uygulamalar (Kül gibi kalıntı bırakan yakma işlemlerine özellikle dikkat edilmelidir.)
  • Radyoaktif maddelerin yanlış yönetimi.
Radyasyonun İnsanlara Ulaşma Mekanizmaları
Radyasyonun İnsanlara Ulaşma Mekanizmaları
2. İngesyon (Yutma) Yoluyla İçsel Işınlanma

İngesyon yoluyla içsel ışınlanma kişi radyoaktif maddeyi ağzına attığı andan itibaren başlar, yutmasıyla birlikte devam eder ve radyoaktif madde sindirim sisteminin basamakları boyunca ilerleyebilir. İngesyon yoluyla ışınlanmada alfa ve beta kaynakları en zararlı olanlardır.

Radyoaktif kaynağın yarı-ömrüne bağlı olmakla birlikte, ingesyon yoluyla ışınlanma tüm sindirim sistemi boyunca devam edebilir; bazı radyoizotoplar böbreklere, diğer organlara hatta kemiklere ulaşabilir. Vücut tarafından çabucak atılan radyoaktif maddelerin etkisi daha azdır. Hem kendileri bozunan hem de vücuttan atılan bu izotopların biyolojik yarı-ömürleri1 düşüktür.

İngesyon yoluyla ışınlanmadan korunmak için aşağıdakilerden kaçınmak gerekir:

  • Radyoaktif maddelerle kirlenmiş içme suları
  • Radyoaktif maddelerle kirlenmiş tarım toprakları
  • Toprağında önemli derecede radyoaktif madde barındıran yerel ekim bölgeleri
  • Sulamasında radyoaktif maddelerle kirlenmiş su kullanılan tarım ürünlerinin tüketimi
  • Radyoaktif maddelerle etkileşmiş olabilecek çiftlik hayvanları tüketimi
  • Suyu önemli derecede radyoaktif madde barındıran bölgelerdeki balık tüketimi
  • Radyoaktif sularla yıkanan ve kullanan, radyoaktif suda yüzen insanlarla etkileşim

Radyasyondan korunma metotları gereğince içsel ışınlanmaya karşı önlemler alınmaktadır. Kaynaklardaki ışınlanma limitleri, sulardaki radyoaktif kirlenme limitleri ve toprak ürünlerinin sürekli kontrolü bunlardan bazılarıdır.